Tsetsegmaa Byamba-Erdene
Research Fellow, Center for Military History Studies, Defense Research Institute of Mongolia
https://orcid.org/0009-0001-7512-8346
Oyunjargal Battulga
Senior Forensic Expert at the Document Examination Laboratory, Criminalistics Department, National Forensic Agency of Mongolia, Police Major
G.Ganzorig
Department of Engineering and Technical Forensic Digital forensic laboratory, National forensic Agency of Mongolia
Enkhbat Ochkhuu
Ph.D., Senior Research Fellow, Center for Military History Studies, Defense Research Institute of Mongolia

DOI: https://doi.org/10.65816/jsds.2026.02.017

ABSTRACT:
Within the framework of the agreement between the Presidents of Mongolia and the Russian Federation on jointly commemorating the 80th anniversary of the Victory in the Liberation War, a Mongolian–Russian joint search and recovery expedition was conducted on the battlefield of the Khalkhin Gol (Nomonhan) War in May and September 2025. The primary objective of the expedition was to locate, identify, and respectfully rebury the remains of soldiers who were killed in action or reported missing during the conflict, as well as to preserve and commemorate their historical legacy.
The research employed a multidisciplinary methodology, including archaeological survey and excavation, forensic anthropology, firearms analysis, and comparative examination of historical archival sources. During an eight-day field season in May 2025, excavations were carried out at 138 locations, resulting in the recovery of the remains of 49 soldiers, 294 items of unexploded ordnance, more than 3,000 rounds of ammunition, and 72 artifacts of significant museum value.
A second phase of fieldwork was conducted in September 2025 in the areas of Remizov Heights, Bayantsagaan Ridge, Khuruu Heights, and Khilchin Heights (also known as Green Hill), as well as at locations identified through archival research. Surveys were undertaken across approximately 15.5 km² using metal detectors and probing techniques to investigate defensive structures, trenches, elevated positions, and other battlefield features. Over a ten-day period, excavations were conducted at 93 locations, leading to the discovery of the remains of 68 Russian and 18 Japanese soldiers, 209 pieces of unexploded ordnance representing ten different types, more than 3,000 rounds of small-arms ammunition, approximately 6 m³ of battlefield debris, and 174 artifacts representing 38 categories suitable for display in both field and indoor museum exhibitions.
Anthropological analysis of the recovered skeletal remains enabled the determination of age, sex, stature, and anthropological characteristics. Furthermore, the examination of associated artifacts provided valuable information regarding the military affiliation of the soldiers and the circumstances of combat in which they perished.
The findings contribute new empirical evidence to the history of the Khalkhin Gol Battle while also demonstrating the value of military archaeology and forensic anthropology as important tools for the investigation and interpretation of twentieth-century battlefields.

Keywords: Khalkhin Gol War, military archaeology, forensic anthropology, soldiers’ remains, artifacts, 3D scanning, Arisaka rifle.

Халхын голын байлдааны талбарт ажилласан Монгол Улс, Оросын холбооны улсын хамтарсан эрэл хайгуулын экспедицийн 2025 оны ажлын зарим үр дүнгээс

Ц.Бямба-Эрдэнэ
Батлан Хамгаалахын Эрдэм Шинжилгээний Хүрээлэнгийн Цэргийн түүх судлалын төвийн эрдэм шинжилгээний ажилтан, магистр, ахмад
https://orcid.org/0009-0002-0543-6535
О.Баттулга
Шүүх Шинжилгээний Ерөнхий Газар Криминалистикийн шинжилгээний газрын Криминалистикийн шинжилгээний хэлтсийн Бичиг баримтын шинжилгээний лабораторийн ахлах шинжээч, цагдаагийн хошууч
Г.Ганзориг
Шүүх Шинжилгээний Ерөнхий Газар Инженер-техникийн шинжилгээний газрын Цахим технологийн шинжилгээний лабораторийн эрхлэгч, цагдаагийн хошууч
Э.Очхүү
Батлан Хамгаалахын Эрдэм Шинжилгээний Хүрээлэнгийн Цэргийн түүх судлалын төвийн эрдэм шинжилгээний ажилтан, доктор (Ph.D), хошууч

ХУРААНГУЙ:
Монгол Улс, Оросын Холбооны Улсын Ерөнхийлөгч нарын “Чөлөөлөх дайны ялалтын 80 жилийн ойг хамтран тэмдэглэх тухай” тохиролцооны хүрээнд Халх голын дайны талбарт Монгол-Оросын хамтарсан эрэл хайгуулын экспедиц 2025 оны 5 болон 9 дүгээр саруудад ажиллав. Экспедицийн зорилго нь дайны үеэр амь үрэгдсэн болон сураггүй алга болсон дайчдын шарил, үлдэц (цогцос)-ийг илрүүлэх, тодорхойлох, хүндэтгэлтэйгээр оршуулах, түүхэн дурсгалыг мөнхжүүлэхэд оршиж байв. Судалгааны явцад археологийн хайгуул, малтлага, шүүх антропологи, галт зэвсэг судлал, түүхэн эх сурвалжийн харьцуулсан шинжилгээ зэрэг олон талт арга зүйг ашиглалаа. 2025 оны 5 дугаар сард найман өдрийн хугацаанд нийт 138 цэгт малтлага хийж, 49 дайчны шарил болон үлдэгдэл, тэсэрч дэлбэрээгүй 294 ширхэг галт хэрэглэл, 3000 гаруй сум, музейн үзмэрийн ач холбогдол бүхий 72 эд өлгийн зүйл илрүүлсэн бол 2025 оны 9 дүгээр сард Хайгуул малтлагын ажлыг “Ремизов”-ын өндөрлөг, “Баянцагааны нуруу”, “Хуруу өндөр”, “Хилчин өндөр буюу Ногоон толгой”-ийн районууд болон архивын баримт бичгийн эх сурвалжид тулгуурласан болон газар орны хөрсний сорив бэхлэлт, шуудуу, траншей, өндөрлөг зэрэг нийт 15.5км2 талбай, хэсэгт металл хайгч, газрын шөвгийн тусламжтайгаар хайгуул явуулснаар 10 өдрийн дотор 93 цэгт малтлага хийж, 68 орос, 18 япон цэргийн шарил, түүний үлдэц мөн 10 төрлийн 209 ширхэг тэсрээгүй галт хэрэглэл, буудлагын зэвсгийн 3000 гаруй сум, бусад 6м3 хог хаягдал, 38 нэр төрлийн 174 ширхэг хээрийн болон заалны музейд байрлуулж болох эд зүйлс, үзмэрийг илрүүлсэн (Ц.Бямба-Эрдэнэ 2025).
Илэрсэн хүний араг ясанд хийсэн шинжилгээгээр нас, хүйс, биеийн өндөр болон антропологийн хэв шинжийг тогтоосон бөгөөд зарим шарилтай холбоотой эд өлгийн зүйлсийн шинжилгээгээр дайчдын харьяалал, байлдааны нөхцөл байдлыг тодруулах боломж бүрдсэн. Судалгааны үр дүн нь Халх голын байлдааны түүхийг баримтаар баяжуулахын зэрэгцээ цэргийн археологи, шүүх антропологийн судалгааны шинэ хэрэглээг хөгжүүлэхэд ач холбогдолтой байна.

Түлхүүр үгс: Халх голын дайн, цэргийн археологи, шүүх антропологи, дайчны шарил, эд өлгийн зүйл, 3D сканнер, Arisaka винтов.